Sahipsiz Hayvanlar ve Belediye Hizmetleri Rehberi 2026: Vatandaşın Yol Haritası

Sokakta yaralı, hasta veya sahipsiz hayvan gördüğünüzde "kime haber vermeliyim?" sorusu en sık karşılaşılan durumdur. Türkiye'de sokak hayvanları 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu çerçevesinde belediyelerin sorumluluğunda yer alır. Bu rehberde vatandaşın bu kapsamda hangi adımları atabileceğini, belediyelerin hizmetlerini ve sivil toplum kuruluşları ile iş birliğini bilgilendirme amaçlı ele alıyoruz.

Belediyelerin Sorumlulukları

• Sokak hayvanlarının toplanması, kısırlaştırma ve aşılama süreci.
• Hayvan rehabilitasyon merkezi (HRM) işletmek.
• Yaralı ve hasta sokak hayvanlarına müdahale.
• Hayvan sahiplendirme süreçlerine destek olmak.
• Halkın bilgilendirilmesi ve farkındalık çalışmaları.

2021 yılındaki 5199 sayılı kanun değişikliği ile belediyelerin sorumlulukları genişlemiştir.

Hangi Belediye Sorumludur?

• İlçe Belediyeleri: Şehirler içinde birincil sorumlu.
• Büyükşehir Belediyeleri: Koordinasyon ve büyük kapasiteli HRM'ler.
• İl Özel İdaresi: Bazı kırsal alanlarda devreye girebilir.

Konuya bağlı olarak ilçe ve büyükşehir birimleri birlikte çalışır.

Yaralı Hayvan İhbarı

1. İlk olarak hayvanın güvende olduğundan emin olun; trafiğin yoğun olduğu yerden uygunsa uzaklaştırın.
2. Belediye Veteriner İşleri / Çağrı Merkezi'ni arayın.
3. Konum bilgisini net verin; mümkünse fotoğraf paylaşın.
4. Ekip gelene kadar mümkünse hayvanı dikkatle gözlemleyin (yaklaşmadan).
5. Çok acil bir durumda en yakın veteriner kliniğine taşıma seçeneğini değerlendirin (taşıma masrafı sahibe ait olabilir).

Hayvan Rehabilitasyon Merkezi (HRM)

HRM'ler, belediyelere bağlı olarak sokak hayvanlarının toplandığı, sağlık taramasının yapıldığı, kısırlaştırma ve aşılama süreçlerinin tamamlandığı tesislerdir. Vatandaş HRM'lere:

• Sahiplenmek için
• Yaralı/hasta hayvanı teslim etmek için
• Aşı/kısırlaştırma randevusu için

başvurabilir. Bazı belediyeler kapasite paylaşımı ve sahiplendirme günleri düzenler.

Sivil Toplum Kuruluşları (STK)

• HAYTAP: Türkiye genelinde aktif hayvan hakları federasyonu.
• HAYDİ: Hayvan Hakları İzleme Komitesi.
• Yerel barınak gönüllü gruplar.
• Üniversite veterinerlik kulüpleri.

STK'lar belediyelerle paralel çalışır; bilgi ve kaynak desteği sağlar.

Sahiplendirme Süreci

Belediye HRM'lerinden hayvan sahiplenirken:

• Sahiplendirme protokolü ve sözleşmesi düzenlenir.
• Hayvan mikroçiplenir/aşılanır.
• PETVET'e kayıt yapılır.
• Sahibin uygunluğu değerlendirilir.

Detay için Hayvan Sahiplenme Süreci Rehberi sayfasına bakabilirsiniz.

İhbar ve Şikayet Numaraları

Vatandaşın Aktif Rolü

• Bilinçli besleme noktaları oluşturma (mahalle dayanışması).
• Aşılama/kısırlaştırma için belediyeye ihbar.
• Şüpheli kötü muamele/kanun ihlali bildirimi.
• Sahiplendirme kampanyalarını duyurma.
• Yavru hayvanların sokağa atılmasının önlenmesi (sahiplenenleri yönlendirme).

Sık Sorulan Sorular

Mahallemdeki sokak hayvanlarının kısırlaştırılmasını nasıl talep ederim?

Belediye Veteriner İşleri'ne dilekçeyle başvurabilir, mahalle muhtarınızla birlikte talep iletebilirsiniz.

Yaralı hayvanı kliniğe götürmem gerekirse ücret kim öder?

Mevzuat çerçevesinde belediye sorumludur; ancak pratikte vatandaş ön ödeme yapabilir. Belediyeden geri ödeme/onay alma süreçleri yerelmedir.

Sokakta yavru kediler buldum, ne yapayım?

Bulundukları ortamda anneye dönme şansını gözleyin; sahipsizse yerel belediye Veteriner İşleri ve STK'lara haber verin.

Sokak hayvanını eve almak yasal mı?

Evet, ancak mevzuat çerçevesinde aşı, mikroçip, kayıt süreçleri tamamlanmalıdır.

Belediye yanıt vermiyor, ne yapabilirim?

CİMER ve İl Tarım ve Orman Müdürlüğü'ne yönlendirin; ALO 153 üzerinden kayıt açtırın.