Hayvanları Koruma Kanunu (5199) Rehberi 2026: Çerçeve, Sorumluluklar ve Yaptırımlar

Hayvanları Koruma Kanunu (Kanun No: 5199); Türkiye'de hayvan refahının yasal çerçevesini belirleyen temel kanundur. 2021 yılında yapılan değişikliklerle hayvanlara karşı işlenen bazı eylemler suç hâline gelmiştir. Bu rehberde kanunun temel başlıklarını, sahiplenenlerin sorumluluklarını, sokak hayvanları konusunu, yaptırımları ve şikayet sürecini bilgilendirme amaçlı ele alıyoruz.

Kanunun Amacı

5199 sayılı kanun; hayvanların rahat yaşamlarını ve hayvanlara iyi ve uygun muamele edilmesini temin etmek, hayvanların acı, ıstırap ve eziyet çekmelerine karşı en iyi şekilde korunmalarını, her türlü mağduriyetlerinin önlenmesini sağlamak amacıyla düzenlenmiştir.

Hayvan Sahibinin Yükümlülükleri

• Hayvanın sağlığı, beslenmesi, barınma ve bakımı sahibine aittir.
• Hayvanın diğer canlılara ve çevreye zarar vermemesi için tedbir almak gerekir.
• Aşı, mikroçip kaydı ve veteriner takibi sahiplenme yükümlülüklerindendir.
• Hayvanın terk edilmesi yasal olarak yasaktır ve idari yaptırım/suç sınırı söz konusudur.
• Bazı tür ve ırklarda ekstra düzenlemeler (tehlike arz eden ırklar gibi) bulunabilir.

Sokak Hayvanları ve Belediyeler

5199 sayılı kanun ve 2021 değişikliklerinde belediyelere sokak hayvanları konusunda artırılmış sorumluluklar yüklenmiştir:

• Toplama, bakım, kısırlaştırma ve aşılama süreçleri belediye yetkisindedir.
• Hayvan rehabilitasyon merkezleri kurulmuştur.
• Sahipsiz hayvanların alındıkları ortama geri bırakılma esası söz konusudur (özel durumlar hariç).
• Hayvan ölümleri ve yaralı hayvan ihbarlarına müdahale belediye yükümlülüğüdür.

Yasaklanan ve Suç Sayılan Eylemler

• Hayvanlara işkence, kasıtlı kötü muamele.
• Hayvan dövüştürme.
• Sahipli/sahipsiz hayvanı kasıtlı olarak öldürme.
• Cinsel saldırı niteliğindeki davranışlar.
• Hayvanı eziyetli koşullarda tutma (kayıt dışı, beslenmeden yoksun vb.).
• Belirli türlerin ticaretine ilişkin yasaklar (CITES kapsamı).

Bu eylemler için 5199 ve TCK çerçevesinde idari para cezaları ve hapis cezaları söz konusudur. Cezalar olayın niteliğine göre değişir; güncel ceza miktarları için mevzuat.gov.tr'ye bakılması gerekir.

İhbar ve Şikayet Kanalları

• 153 Alo: Belediye iletişim (yerel düzeyde).
• 155 Polis İmdat: Suç şüphesi olan durumlarda.
• 112 Jandarma: Kırsal alanlarda.
• Tarım ve Orman Bakanlığı İl Müdürlüğü: İdari süreç.
• CİMER: cimer.gov.tr üzerinden başvuru (CİMER Rehberi).
• Yerel Hayvan Hakları Dernekleri: HAYTAP gibi STK'lar bilgilendirme yapabilir.

İhbar yaparken: olayın tarihi, yeri, mümkünse görüntü/foto ve şahit bilgilerini hazır bulundurun.

Hayvan Sahiplenmeye Dair Çerçeve

Köpek/kedi sahiplenirken yerel mevzuata göre:

• Mikroçip uygulaması ve HAYBİS/PETVET kaydı gerekir.
• Aşı/yıllık kontrol takvimi uygulanmalıdır.
• Bazı bölgelerde belediyeye kayıt gereklidir.
• Tehlike arz eden ırklarda ek prosedürler yer alır.

Detay için Hayvan Sahiplenme Süreci ve HAYBİS / Mikroçip Rehberi sayfamıza bakabilirsiniz.

Çiftlik ve Hobi Hayvanları

Kanun yalnızca evcil ev hayvanlarını değil; tarımsal üretimde kullanılan hayvanları, ortak yaşam alanlarındaki kuş/kedi/köpek dışındaki hayvanları ve hayvanat bahçelerini de kapsar. Çiftlik hayvanları için ayrıca özel mevzuat ve TÜRKVET kayıt sistemi vardır.

Hayvan Hakları ve İnsan Sağlığı İlişkisi

Bazı bulaşıcı hayvan hastalıkları zoonoz niteliği taşır (kuduz, kırım kongo kanamalı ateşi vb.). Bu nedenle hayvan refahı; halk sağlığı ile doğrudan ilişkilidir. Hayvan ısırıkları, şüpheli ölümler ve mevzuat dışı taşımalar resmi makamlara bildirildiğinde topluma karşı koruyucu bir işlev de görür. Detay: Kuduz Bildirimi ve Hayvan Isırığı Süreci Rehberi.

Sık Sorulan Sorular

Sokakta yaralı hayvan görürsem ne yapmalıyım?

Belediye Veteriner İşleri Müdürlüğü ve 153 yerel hattı arayın; konum, durum bilgisi ve gerekirse görsel paylaşın.

Hayvanlara şiddete tanık oldum; ne yapayım?

155 Polis İmdat ve CİMER kanalları başlıca başvuru noktalarınızdır; mümkünse görsel ve şahit bilgisi toplayın.

Köpeğim mahalle hayvanlarına saldırırsa sorumluluk bende mi?

Evet. Sahibin denetim ve tedbir sorumluluğu vardır; gerekirse tasma, ağızlık ve kontrol önlemleri alın.

Apartmanda hayvan beslemek yasak mı?

Kanun düzeyinde apartmanda evcil hayvan yasaklanmamıştır; site/apartman yönetim sözleşmesi sınırlamalar getirebilir. Hukuki destek alın.

Belediye hayvanı topladıktan sonra ne yapar?

Mevzuat çerçevesinde kısırlaştırma, aşılama ve rehabilitasyon yapılır; uygun ise alındığı bölgeye bırakılır.